هیسترکتومی

هیسترکتومی چیست؟

 (برداشتن رحم) یک جراحی شایع زنان است که برای درمان بیماری‌های رحمی مانند فیبروم، اندومتریوز شدید، سرطان‌های دستگاه تناسلی، خونریزی‌های غیرقابل کنترل یا افتادگی رحم انجام می‌گیرد. پس از این عمل، قاعدگی متوقف و بارداری غیرممکن می‌گردد. بسته به شرایط بیمار، ممکن است تنها رحم یا همراه با تخمدان‌ها و لوله‌های فالوپ برداشته شود.

۱. هیسترکتومی توتال (کامل):

• چه چیزی برداشته می‌شود؟: کل رحم شامل تنه، فوندوس و دهانه رحم.

• موارد کاربرد: سرطان دهانه رحم، آندومتریوز پیشرفته، یا خونریزی‌های شدید.

• نکته کلیدی: شایع‌ترین نوع هیسترکتومی است و معمولاً تخمدان‌ها حفظ می‌گردد تا از یائسگی زودرس جلوگیری شود .

۲. هیسترکتومی لاپاراسکوپی:

• روش انجام: با ایجاد ۳-۴ برش کوچک در شکم، دوربین و ابزار جراحی وارد حفره شکمی می‌گردد. رحم به تکه‌های کوچک تقسیم و خارج می‌گردد.

• مزایا:

  • دوره نقاهت کوتاه‌تر (۳-۴ هفته vs ۶ هفته در روش باز).

  • خونریزی کمتر و جای زخم کوچک‌تر.

• معایب: نیاز به جراح مجرب و تجهیزات پیشرفته ..

۳. سایر روش‌ها:

• واژینال: برای افتادگی رحم، بدون برش شکمی.

• رادیکال: در سرطان‌های پیشرفته همراه با برداشتن بخشی از واژن و بافت‌های اطراف.

• ساب‌توتال (جزئی): فقط بخش فوقانی رحم برداشت و دهانه رحم حفظ می‌گردد .

جدول مقایسه انواع هیسترکتومی:

علائم و اندیکاسیون‌های هیسترکتومی:

جراحی معمولاً زمانی توصیه می‌گردد که درمان‌های محافظه‌کارانه (دارو، هورمون‌درمانی) شکست خورده باشند. علائم شایع شامل:

• درد لگن مزمن: ناشی از آندومتریوز یا چسبندگی‌های پس از عمل 8.

• خونریزی‌های غیرطبیعی: پریودهای سنگین یا خونریزی پس از یائسگی 5.

• توده‌های رحمی: فیبروم‌های بزرگ که به اندام‌های مجاور فشار می‌آورند 13.

• عوارض سرطان: سرطان رحم، تخمدان یا دهانه رحم 6.

نکته: در بیماران جوانی که قصد بارداری دارند،  آخرین گزینه است!

 

محصولات ضد چسبندگی در جراحی‌های هیسترکتومی:

چسبندگی‌های پس از جراحی (اتصال غیرطبیعی بافت‌ها به هم) تا ۹۰% در هیسترکتومی‌های شکمی رخ می‌دهند و می‌توانند باعث درد مزمن لگن یا انسداد روده گردد. برای پیشگیری، از ژل‌ها و موانع ضد چسبندگی استفاده می‌گردد.

ژل‌های ضد چسبندگی هیلاریا:

• مکانیسم: ایجاد سد فیزیکی بین بافت‌ها طی بهبود زخم.

• مواد تشکیل‌دهنده: هیالورونان اسید یا کربوکسی متیل سلولز.

• کاربرد: تزریق در محل جراحی برای کاهش ۴۰-۶۰% چسبندگی .

مش ساکروکولپوپکسی (Sacral Colpopexy):

• هدف: درمان یا پیشگیری از افتادگی واژن پس از هیسترکتومی.

• روش کار: با استفاده از مش مصنوعی (پلی پروپیلن)، واژن به استخوان خاجی (ساکروم) ثابت می‌گردد.

• موفقیت: ۸۵-۹۰% بهبودی در افتادگی اندام لگنی .

هشدار: مش‌های قدیمی‌تر با عوارضی مانند سوراخ شدن واژن همراه بودند، اما مش‌های نسل جدید این ریسک را کاهش داده‌اند.

عوارض هیسترکتومی:

• کوتاه‌مدت: خونریزی، عفونت، آسیب به مثانه/روده (۱-۵% موارد).

• بلندمدت:

  • یائسگی زودرس (اگر تخمدان‌ها برداشته شوند).

  • کاهش میل جنسی یا خشکی واژن.

  • افزایش خطر پوکی استخوان و بیماری‌های قلبی .

• عوارض خاص آندومتریوز: در بیماران مبتلا به آندومتریوز، ریسک عوارض جراحی ۲۵% بیشتر است 9.

مراقبت‌های پس از عمل:

۱. دوره نقاهت:

• لاپاراسکوپی: ۳-۴ هفته.

• جراحی باز: ۶-۸ هفته.
  ۲. فعالیت‌ها:

• پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین (>۵ کگ) تا ۸ هفته.

• راه‌رفتن روزانه برای پیشگیری از لخته خون.
  ۳. پایش عوارض:

• تب >۳۸°C، خونریزی واژینال یا درد شدید شکم نیاز به فوریت پزشکی دارد.

آیا پس از این جراحی، پاپ اسمیر لازم است؟

• اگر دهانه رحم برداشته شده (توتال هیسترکتومی)، خیر. اما در انواع ساب‌توتال که دهانه رحم باقی می‌ماند، بله 5.

آیا چسبندگی با سی‌تی‌اسکن دیده می‌شود؟

• خیر! تنها عوارض آن (مانند انسداد روده) قابل تشخیص هستند. MRI گاهی چسبندگی را نشان می‌دهد .

 یائسگی پس از جراحی  اجتناب‌ناپذیر است؟

• تنها اگر تخمدان‌ها برداشته شوند یا خونرسانی به آنها مختل گردد. در غیر این صورت، عملکرد هورمونی حفظ می‌شود.

جمع‌بندی:

هیسترکتومی یک جراحی حیاتی با پیامدهای مادام‌العمر است که باید با مشورت متخصص زنان و پس از بررسی گزینه‌های جایگزین (مثل آمبولیزاسیون فیبروم) انجام گیرد.. استفاده از تکنیک‌های کم‌تهاجمی (لاپاراسکوپی)، ژل‌های ضد چسبندگی هیلاریا و اکسی پلکس و مش ساکروپوپکسی می‌تواند عوارض را کاهش دهد. مطالعات نشان می‌دهند ۸۴% بیماران از نتایج جراحی راضی هستند، اما آموزش و پشتیبانی روانی برای سازگاری با تغییرات بدن ضروری است .