پساری افتادگی مثانه

پساری افتادگی مثانه (افتادگی مثانه یا سیستوسل): یک راهنمای کامل:

مقدمه: پرولاپس مثانه چیست؟

پرولاپس مثانه که در اصطلاح پزشکی سیستوسل (Cystocele) مینامیم، یک بیماری شایع در زنان است که در آن دیواره قدامی (جلویی) واژن و مثانه، به دلیل ضعف در عضلات و بافت‌های نگهدارنده کف لگن، به سمت پایین  و به درون کانال واژن برآمده می‌گردد. این حالت را اغلب به‌عنوان “افتادگی مثانه” می‌شناسند.

این عارضه بخشی از طیف وسیع‌تری از اختلالات به نام پرولاپس ارگان لگنی (Pelvic Organ Prolapse) است که می‌تواند رحم، رکتوم (مقعد) و روده کوچک را نیز درگیر کند. درک این شرایط اولین قدم برای مدیریت مؤثر آن است.

علل و عوامل خطر اصلی افتادگی مثانه:

ضعف در عضلات کف لگن و لیگامان‌هایی که مثانه را در جای خود نگه می‌دارند، عامل اصلی سیستوسل است. این ضعف می‌تواند ناشی از عوامل متعددی باشد:

• زایمان طبیعی و باردارهای متعدد: این مهم‌ترین عامل خطر است. زایمان، به‌ویژه زایمان‌های سخت یا نوزادان با وزن بالا، به عضلات و اعصاب کف لگن فشار زیادی وارد می‌کند.

• یائسگی و کاهش استروژن: هورمون استروژن به حفظ قدرت و سلامت بافت‌های واژن و لگن کمک می‌کند. پس از یائسگی و کاهش سطح استروژن، این بافت‌ها نازک‌تر و ضعیف‌تر می‌گردند.

• فشارهای مزمن به شکم و لگن: فعالیت‌هایی مانند بلندکردن مکرر اجسام سنگین، یبوست مزمن و زورزدن طولانی‌مدت در توالت، سرفه‌های شدید و مزمن (به‌دلیل سیگار یا آسم) و چاقی.

• جراحی‌های قبلی لگن: برخی جراحی‌ها مانند هیسترکتومی (برداشتن رحم) می‌توانند ساختارهای حمایتی لگن را تضعیف کنند.

• عوامل ژنتیکی: برخی زنان به طور مادرزادی بافت‌های همبند ضعیف‌تری دارند.

علائم و نشانه‌های هشداردهنده:

علائم سیستوسل بسته به شدت آن می‌تواند بسیار متفاوت باشد. در موارد خفیف، ممکن است فرد اصلاً علامتی نداشته باشد. با پیشرفت افتادگی، علائم ظاهر می‌گردد:

• احساس فشار یا سنگینی در واژن و لگن: این علامت اغلب با ایستادن طولانی‌مدت بدتر  و با دراز کشیدن بهبود می‌یابد.

• احساس برآمدگی در واژن: ممکن است فرد احساس کند چیزی از واژن خارج گردد. در موارد شدید، این برآمدگی از دهان واژن نیز قابل دیدن است.

• مشکلات ادراری:

  • بی‌اختیاری ادرار استرسی (نشت ادرار هنگام سرفه، عطسه یا خندید)

  • تخلیه نگشتن کامل مثانه

  • تکرر ادرار یا احساس فوریت برای ادرار کردن

  • عفونت‌های مکرر دستگاه ادراری

• مشکلات جنسی: احساس درد در هنگام مقاربت یا کاهش احساس در ناحیه تناسلی.

• کمردرد: که معمولاً در انتهای روز شدیدتر می‌گردد.

درجه‌بندی شدت افتادگی مثانه:

پزشکان شدت سیستوسل را بر اساس میزان پایین آمدن آن در کانال واژن درجه‌بندی می‌کنند:

• درجه ۱ (خفیف): تنها بخش کوچکی از دیواره واژن به سمت پایین افتاد است.

• درجه ۲ (متوسط): افتادگی به دهانه واژن رسید.

• درجه ۳ (شدید): مثانه از دهانه واژن خارج  و قابل دیدن است.

روش‌های تشخیصی:

تشخیص توسط یک متخصص زنان یا اوروژینکولوژیست (متخصص اختلالات کف لگن) انجام می‌گیرد:

1. تاریخچه پزشکی و معاینه لگنی: پزشک در حین معاینه، از شما می‌خواهد که زور بزنید یا سرفه کنید تا میزان افتادگی در حالت فشار ارزیابی گردد.

2. تست Q-tip: یک تست ساده برای ارزیابی بی‌ثباتی مجرای ادرار.

3. آزمایش ادرار: برای بررسی عفونت.

4. ارزیابی یورودینامیک (Urodynamics): در این تست، عملکرد مثانه و نحوه دفع ادرار به دقت بررسی می‌گردد.

5. سونوگرافی یا MRI لگن: برای گرفتن تصاویر دقیق از ساختارهای لگن و رد کردن سایر مشکلات.

گزینه‌های درمانی: از تغییر سبک زندگی تا جراحی:

انتخاب روش درمان به شدت افتادگی، سن بیمار، فعالیت جنسی و سلامت کلی بستگی دارد.

الف) درمان‌های غیرجراحی (برای موارد خفیف تا متوسط):

• تمرینات کگل (Kegel Exercises): این تمرینات برای تقویت عضلات کف لگن طراحی شده‌اند و می‌توانند به جلوگیری از بدتر شدن افتادگی کمک کنند. انجام صحیح آن‌ها حیاتی است.

• پساری رینگ ساپورت (Pessary): یک وسیله سیلیکونی یا لاستیکی است که توسط پزشک در داخل واژن قرار می‌گیرد تا مثانه را در جای خود نگه دارد.پساری افتادگی مثانه گزینه عالی برای زنانی است که نمی‌خواهند یا نمی‌توانند عمل جراحی انجام دهند.پساری ها در سایز های مختلف موجودند.

• استروژن درمانی موضعی: استفاده از کرم‌های استروژن واژینال می‌تواند به تقویت بافت‌های واژن در زنان یائسه کمک کند.

• تغییرات سبک زندگی: مدیریت وزن، درمان یبوست، پرهیز از بلندکردن اجسام سنگین و ترک سیگار.

ب) درمان جراحی (برای موارد شدید یا زمانی که درمان‌های غیرجراحی جواب نمی‌دهند):

هدف از جراحی، بازگرداندن مثانه به موقعیت طبیعی خود و تقویت دیواره واژن است. رایج‌ترین روش‌ها عبارتند از:

• ترمیم قدامی کولپورافی (Anterior Colporrhaphy): در این روش، جراح بافت ضعیف‌شده دیواره قدامی واژن را سفت می‌کند.

• جراحی با استفاده از مش (Mesh): از یک تور مصنوعی برای ایجاد یک تکیه‌گاه مصنوعی و تقویت ساختارهای لگن استفاده دارد امروزه استفاده از مش به دلیل عوارض احتمالی، تنها برای موارد خاص و تحت نظر جراح بسیار باتجربه توصیه میگردد.

• تعلیق مثانه (Bladder Suspension): در این روش، گردن مثانه با بخیه به ساختارهای محکم لگن متصل می‌گردد.

جلوگیری از افتادگی مثانه:

اگرچه نمی‌توان از همه موارد جلوگیری کرد، اما با رعایت این نکات می‌توان خطر را کاهش داد:

• انجام منظم و صحیح تمرینات کگل.

• جلوگیری و درمان یبوست با یک رژیم غذایی پرفیبر و نوشیدن آب کافی.

• اجتناب از بلندکردن اجسام سنگین و استفاده از تکنیک‌های صحیح بلندکردن (با استفاده از پاها، نه کمر).

• حفظ وزن سالم.

• ترک سیگار.

سخن پایانی:

پرولاپس مثانه یک بیماری شایع و اغلب قابل درمان است. اگرچه می‌تواند بر کیفیت زندگی تأثیر بگذارد، اما نباید آن را به عنوان یک بخش “طبیعی” از پیری یا زن بودن پذیرفت. اگر علائمی دارید که شما را آزار می‌دهد، با یک پزشک متخصص زنان مشورت کنید. با ارزیابی دقیق و یک برنامه درمانی شخصی‌شده، می‌توانید این شرایط را به‌طور مؤثری مدیریت کرده و سلامتی و راحتی خود را بازیابید.

• آیا افتادگی مثانه خطرناک است؟

• معمولاً خطرناک نیست، اما می‌تواند کیفیت زندگی را به شدت تحت تأثیر قرار دهد و در موارد نادر و بسیار شدید، منجر به احتباس ادراری کامل یا آسیب کلیه گردد.

• آیا افتادگی مثانه همان فتق مثانه است؟

•  بله، در اصطلاح عامیانه گاهی به آن “فتق مثانه” نیز میگویند

• آیا افتادگی مثانه سرطانی می‌گردد؟

• خیر، پرولاپس مثانه یک بیماری بدخیم یا سرطانی نیست.

• کدام برند های پساری افتادگی مثانه در بازار ایرانند؟

• مدگاین و کوپر سرجیکال و برند EIS