پورت شیمی درمانی سرطان

پورتاکت شیمی  درمانی: راهنمای جامع کاربردها، مزایا و مراقبت‌های تخصصی:

پورت شیمی درمانی سرطان (پورت کت یا Port-a-Cath) دستگاهی کوچک و قابل کاشت زیر پوست است که از دو بخش  است:

• محفظه پورت: دیسکی فلزی یا پلاستیکی به اندازه یک سکه (معمولاً در قفسه سینه یا بازو).

• کاتتر: لوله‌ای نازک و انعطاف‌پذیر که محفظه را به وریدهای مرکزی بزرگ (مثل ورید اجوف فوقانی نزدیک قلب) متصل می‌کند 26.
  این دستگاه دسترسی ایمن و مکرر به سیستم گردش خون را برای تزریق دارو، نمونه‌گیری خون یا انتقال فرآورده‌های خونی فراهم می‌کند.

کاربردهای کلیدی پورت شیمی درمانی سرطان:

1. تزریق داروهای شیمی درمانی: به‌ویژه برای داروهای تهاجمی که به رگ‌های محیطی (دست/بازو) آسیب می‌زنند .

2. انتقال خون و پلاکت: برای بیماران با کم‌خونی یا کاهش پلاکت ناشی از شیمی درمانی.

3. تغذیه وریدی (TPN): در بیمارانی که قادر به تغذیه طبیعی نیستند .

4. تصویربرداری پزشکی: تزریق مواد حاجب برای سی‌تی اسکن یا ام‌آر‌آی .

5. نمونه‌گیری خون مکرر: کاهش نیاز به رگ‌گیری متعدد .

مزایای پورت شیمی درمانی سرطان در مقایسه با تزریق سنتی:

• صرفه‌جویی زمانی: کاهش ۵۰% زمان آماده‌سازی برای تزریق.

• کیفیت زندگی: امکان استفاده از پمپ‌های قابل حمل برای شیمی درمانی در منزل .

معایب و عوارض احتمالی پورت شیمی درمانی سرطان:

1. عفونت:

   • در ۱-۳% بیماران رخ می‌دهد 2.

   • علائم: تب، قرمزی، تورم یا ترشح چرک در محل پورت کت

2. ترومبوز (لخته خون):

   • در ۱۲-۶۴% موارد ممکن است کاتتر دچار لخت گردد.

3. پنوموتوراکس (فروپاشی ریه):

   • ریسک کمتر از ۱% حین جراحی .

4. جابجایی یا شکست مکانیکی:

   • نیاز به تنظیم مجدد یا تعویض پورت .

5. جاگذاری زخم:

   • ایجاد اسکار (جای زخم) در محل کاشت .

چه افرادی کاندیدای پورتاکت گذاری  هستند؟

• بیماران نیازمند بیش از ۴ دوره شیمی درمانی .

• افراد با رگ‌های ضعیف یا غیرقابل دسترس (مثل مبتلایان به دیابت یا سرطان پیشرفته).

• کودکان تحت شیمی درمانی (کاهش ترس از سوزن) .

• بیماران سرطان پستان دوطرفه (دسترسی به رگ‌های دست محدود است).

محل‌های کارگذاری پورت شیمی درمانی سرطان:

1. قفسه سینه (رایج‌ترین محل):

   • زیر ترقوه راست یا چپ (۲.۵ سانتیمتر پایین‌تر از استخوان ترقوه) .

2. بازو:

   • برای بیمارانی که نمی‌توانند پورت سینه‌ای دریافت کنند .

3. گردن یا کشاله ران:

   • در موارد خاص (مثل انسداد وریدهای مرکزی) 3.

 محل نصب با سونوگرافی یا فلوروسکوپی تعیین می‌شود تا از قرارگیری صحیح کاتتر در ورید اجوف فوقانی اطمینان حاصل گردد.

 

چه پزشکانی  پورت شیمی درمانی سرطان را کارگذاری می‌کنند؟

• جراحان عمومی/عروق: در اتاق عمل تحت بی‌حسی موضعی یا عمومی.

• رادیولوژیست‌های مداخله‌ای: با راهنمایی سونوگرافی/فلوروسکوپی.

• انکولوژیست‌ها: هماهنگی برای زمان‌بندی نصب قبل از شروع شیمی درمانی.
  عمل ۳۰-۶۰ دقیقه طول می‌کشد و معمولاً سرپایی است.

مدت دوام پورت شیمی درمانی سرطان در بدن:

• حداکثر ماندگاری: ۳-۵ سال (وابسته به نوع پورت و برند).

• ظرفیت تزریق: تا ۱۰۰۰ بار بدون افت عملکرد 9.

• شرایط خارج‌سازی: پس از اتمام درمان، با بی‌حسی موضعی در ۱۰-۱۵ دقیقه خارج می‌گردد.

جایگزین‌های پورت شیمی درمانی:

1. کاتتر PICC (دسترسی محیطی به ورید مرکزی):

   • لوله‌ای از بازو به ورید اجوف فوقانی.

   • معایب: ریسک عفونت بالاتر، نیاز به مراقبت روزانه، محدودیت فعالیت (شنا ممنوع) 28.

2. کاتتر تونلی (Hickman):

   • خارج شدن بخشی از لوله از پوست قفسه سینه.

   • معایب: عفونت‌پذیری بالا، ظاهر نامناسب 6.

3. تزریق وریدی مستقیم:

   • فقط برای درمان‌های کوتاه‌مدت (کمتر از ۴ جلسه).

سایزهای استاندارد پورت کت:

پورت شیمی درمانی HIGH FLOW چیست؟

• ویژگی: قابلیت تحمل جریان داروی بالا (تا ۵ میلی‌لیتر در ثانیه).

• کاربرد:

  • تزریق داروهای ویسکوز (مثل ایمونوگلوبولین).

  • شیمی درمانی با حجم زیاد یا زمان تزریق کوتاه.

• برندهای مطرح:

  • پاورپورت بارد (Bard PowerPort): پرکاربردترین مدل .

  • پورت انژیوداینامیک (AngioDynamics): مناسب برای MRI.

نکات طلایی مراقبت از پورت شیمی درمانی سرطان:

1. شستشوی ماهانه: با محلول هپارین یا نرمال سالین برای جلوگیری از انسداد .

2. پانسمان ضدآب: حمام تا ۴۸ ساعت پس از نصب (با پانسمان مخصوص).

3. پرهیز از فشار: عدم پوشیدن لباس‌های تنگ روی پورت .

4. علائم هشدار: تب >۳۸°C، تورم گردن/صورت، درد قفسه سینه (نیاز به مراجعه فوری) .

5. پورت‌های high flow بارد (Bard PowerPort) برای داروهای ویسکوز و حجم بالا، بهترین گزینه در ایران با گارانتی اصالت کالا هستند .

جمع‌بندی پایانی:

پورت شیمی درمانی سرطان انقلابی در مدیریت درمان سرطان ایجاد کرده است. با وجود ریسک‌های محدود (عفونت، لخته)، مزایای آن شامل کاهش درد، افزایش ایمنی و بهبود کیفیت زندگی بیماران، آن را به استاندارد طلایی برای شیمی درمانی‌های طولانی‌مدت تبدیل کرده است. انتخاب بین پورت، PICC یا روش‌های دیگر باید مبتنی بر طول دوره درمان، نوع دارو و شرایط بیمار توسط تیم انکولوژی تعیین گردد.

دیگر محصولات مربوط به شیمی درمانی :

1. پمپ شیمی درمانی تیره.
2. سوزن پورت شیمی درمانی.